Zahnwehherrgott เมื่อพระเจ้าปวดฟัน...

เมื่อเสียงหัวเราะของคนขี้เมา กลายเป็นศรัทธาที่เล่าขาน...

ไขปริศนา "ผ้าพันแผล" ที่หายไปพร้อมกับสุสาน Stephansfreithof

มุมสงบที่ซ่อนอยู่ใจกลางเวียนนา

ท่ามกลางความยิ่งใหญ่ตระการตาของมหาวิหารเซนต์สตีเฟน ที่ดึงดูดสายตานับล้านคู่ให้แหงนมองยอดแหลมเสียดฟ้า

หากเราลองลดระดับสายตาลง แล้วเดินเลี่ยงฝูงชนอันวุ่นวายไปยังมุมสงบทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ

(ตำแหน่งที่อยู่ตรงข้ามกับประตูทางเข้าของร้านชา Haas & Haas พอดี)

หลายคนอาจเดินผ่านเลยไป...

แต่ถ้าคุณตั้งใจมองหา จะพบกับมุมเล็กๆ ที่ซ่อนตัวอยู่อย่างเงียบเชียบภายใต้ตาข่ายที่ขึงกั้นไว้

บนเสาหินสูงในซุ้มโค้งนั้น...

มีรูปปั้นของชายผู้หนึ่ง เฝ้ามองการเปลี่ยนแปลงของเวียนนามานานกว่า 600 ปี

ใบหน้าของท่านฉายแววทนทุกข์ แววตาหลุบต่ำ และริมฝีปากเผยอขึ้นเล็กน้อยราวกับกำลังระบายลมหายใจแห่งความเจ็บปวด

ชาวเวียนนาเรียกท่านด้วยชื่อที่ฟังดูน่าเอ็นดูปนขบขันว่า

"Zahnwehherrgott" หรือ "พระเจ้าปวดฟัน"

แต่ภายใต้ชื่อเรียกที่ชวนหัวเราะนี้...

ซ่อนความจริงทางประวัติศาสตร์ที่ลึกซึ้งเอาไว้

มันคือร่องรอยของ "สุสานโบราณ" ที่เคยมีชีวิต และเรื่องราวของศรัทธาที่เปลี่ยนรูปร่างไปตามกาลเวลา

องค์จริงภายในมหาวิหาร เผยให้เห็นรูปปั้นพระเยซู ปาง Ecce Homo ที่สงบนิ่ง ไร้มือที่กุมแก้ม..

พร้อมจารึกภาษาละตินที่ตัดพ้อผู้คนว่า

"ท่านทั้งหลายที่เดินผ่านไปมา... จงหยุดดูเถิด ว่ามีความเจ็บปวดใดเท่าความเจ็บปวดของเรา"

"O vos omnes qui transitis per viam, attendite et videte si est dolor sicut dolor meus"

(มาจากพระธรรม Lamentations 1:12)

แท้จริงแล้ว รูปปั้นนี้คือผลงานศิลปะยุคโกธิค (ราวปี ค.ศ. 1420) ในปาง "Ecce Homo" (Behold the Man) ซึ่งจำลองเหตุการณ์ขณะที่พระเยซูสวมมงกุฎหนามและถูกนำตัวมาประจานต่อหน้าฝูงชน ท่านยืนสงบนิ่ง พระหัตถ์ประสานไว้ที่หน้าท้อง ด้วยสีหน้าโศกเศร้า โดยที่มือไม่ได้แตะใบหน้าเลยแม้แต่นิดเดียว

แล้วฉายา "ปวดฟัน" มาจากไหน? 

คำตอบไม่ได้อยู่ที่เนื้อหิน... แต่อยู่ที่ "พร็อพ" (Props) ที่หายไป ตามกาลเวลาค่ะ

ย้อนกลับไปหลายร้อยปีก่อน ด้วยแรงศรัทธา ชาวบ้านนิยมนำ "พวงดอกไม้" มาสวมบูชาที่พระเศียรของท่าน และเพื่อป้องกันไม่ให้ดอกไม้ปลิวหายไปกับสายลมแรงแห่งเวียนนา พวกเขาจึงใช้ “ผ้าแถบ” ผูกรัดพวงดอกไม้ไว้ใต้คาง 

เมื่อวันเวลาผ่านไป ดอกไม้ร่วงโรย เหลือเพียงผ้าผูกคางที่เก่าหมอง...

ในสายตาคนผ่านทาง (หรือคนเมาในตำนาน) ผ้าผืนนั้นจึงดูไม่ต่างอะไรกับ "ผ้าพันแผลของคนปวดฟัน"

กลายเป็นตลกร้ายที่เล่าต่อกันมา จนบดบังความหมายเดิมไปเสียสนิท 

บรรยากาศของ Stephansfreithof ในอดีต ที่ซึ่งหลุมศพและวิถีชีวิตของผู้คนอยู่ร่วมกันอย่างแยกไม่ออก

(ภาพ: Salomon Kleiner, Public Domain)

ภาพวาดสีน้ำ "Zahnwehherrgott" โดย Ernst Graner (1865–1943) ศิลปินผู้เชี่ยวชาญการถ่ายทอดจิตวิญญาณแห่งเวียนนา (Viennese Vedute)ในภาพแสดงบรรยากาศช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ที่เรายังสามารถมองเห็นองค์พระเยซูได้ชัดเจน ไร้ตาข่ายกั้นขวาง แสงเงาที่นุ่มนวลสะท้อนความผูกพันระหว่างชาวเมืองกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ได้เป็นอย่างดี

(Source: Dorotheum Auction House / Watercolor on paper)

ภาพนี้เปรียบเสมือนหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชั้นดีที่ยืนยันว่า ครั้งหนึ่งท่านเคยประดิษฐานอยู่ที่มุมผนังด้านนอกส่วน Choir (ท้ายโบสถ์) อย่างเปิดเผย ให้ผู้คนได้เข้าถึงและชื่นชมความงามของสถาปัตยกรรมได้อย่างเต็มตา

ตามรอย "ตัวจริง" vs "ตัวแทน"

สรุปว่า ในปัจจุบันนี้ ถ้าเราไปเดินตามหา Zahnwehherrgott จะได้พบกับท่านใน 2 สถานะค่ะ

• องค์จำลอง (The Replica): ตั้งอยู่ที่เดิม (ผนังด้านนอกทิศเหนือ) แต่ถูกยกขึ้นไปไว้บนเสาสูง และมีตาข่ายครอบไว้แน่นหนา เพื่อป้องกันนกและกันหินร่วงหล่น 

ความรู้สึก: แม้จะดูห่างเหินและเข้าถึงยาก แต่ท่านก็ยังทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์เตือนใจให้คนผ่านไปมาได้ระลึกถึงตำนาน

• องค์จริง (The Original): อยู่ภายในตัวมหาวิหารฝั่งหอคอยเหนือ บริเวณโถงทางลงสุสานใต้ดิน ในมุมสงบเงียบนั้น คุณจะพบกับท่านยืนรออยู่ 

ความรู้สึก: ที่นี่ไม่มีตาข่ายกั้น เราสามารถสบตากับท่านได้ในระยะใกล้ (แม้จะจับไม่ได้แล้วก็ตาม) ร่องรอยการสึกกร่อนบนใบหน้าท่าน เล่าเรื่องราวความเจ็บปวดและการเดินทางผ่านกาลเวลาได้ดียิ่งกว่าคำพูดใดๆ

ระยะห่างของศรัทธา

จาก "พระเจ้า" ที่เคยยืนอยู่ในสุสาน ให้คนเมาเดินชนและเอาดอกไม้ไปผูกเล่นได้...

สู่วันนี้ที่ต้องยืนอยู่หลังตาข่ายและบนยอดเสาสูง...

เรื่องราวของ Zahnwehherrgott สอนให้เราเห็นมุมมองที่น่าสนใจค่ะ 

บางครั้ง สิ่งที่เรามองเห็น (เช่น ผ้าพันคาง) อาจเกิดจากความเข้าใจผิดของเราเอง

และบางครั้ง สิ่งศักดิ์สิทธิ์อาจไม่ได้ต้องการให้เราสัมผัสด้วยมือเพื่อให้เกิดปาฏิหาริย์

แต่การได้ยืนมองท่านเงียบๆ ด้วยความเข้าใจ และส่งกำลังใจให้กันผ่านสายตา...

อาจเป็นการเยียวยาความเจ็บปวด (ไม่ว่าจะปวดฟันหรือปวดใจ) ที่ดีที่สุดแล้วก็ได้

ทุกวันนี้ แม้เราจะมีหมอฟันที่เก่งกาจ

แต่ชาวเวียนนาจำนวนไม่น้อยก็ยังแวะเวียนมาหาท่าน

เพื่อขอพรให้ความเจ็บปวดทุเลาลง...

หรืออย่างน้อย ก็ขอความเข้มแข็งให้ผ่านพ้นการรักษารากฟันไปได้ด้วยดี

ใครมาเวียนนา อย่าลืมแวะไปทักทายท่านนะคะ ...

และจำไว้ว่า ถึงท่านจะใจดีแค่ไหน แต่เรื่องปวดฟันไม่ใช่เรื่องล้อเล่น

"อย่าเผลอไปแซวท่านเชียวล่ะ!" 😉

• พิกัดองค์จำลอง: ผนังด้านนอก Stephansdom ให้หันหน้าเข้าหา "ท้ายโบสถ์" (ส่วนที่โค้งๆ ด้านหลัง) หรือมองหาร้าน Haas & Haas (Stephansplatz 4) พอถึงหน้าร้านชาเก๋ๆ นี้ ให้หันหลังให้ร้าน แล้วมองกลับไปที่ผนังโบสถ์ค่ะ ท่านจะอยู่ในซุ้มเล็กๆ บนผนังด้านนอก ระดับสายตาพอดีๆ (เรียกว่า Armenseelennische หรือ ซุ้มวิญญาณผู้ยากไร้)

• พิกัดองค์จริง: ภายในมหาวิหาร โดยเมื่อเดินเข้าประตูหลักของโบสถ์ที่อยู่ด้านหน้าสุด เข้ามาแล้ว "ให้เลี้ยวซ้าย" (เดินไปทางฝั่งทิศเหนือ) แล้วเดินตรงไปที่ซุ้มทางเดินฝั่งซ้าย (Left Aisle) จนกระทั่งเจอทางบริเวณทางลง Catacombs ฝั่ง North Tower

ขอขอบคุณข้อมูลประวัติศาสตร์บางส่วนจาก

Wien Geschichte Wiki (สารานุกรมประวัติศาสตร์เมืองเวียนนา): หัวข้อ "Zahnwehherrgott"

Stephansdom Official Guide: ประวัติและตำนานรอบมหาวิหารเซนต์สตีเฟน

Czeike, Felix: Historisches Lexikon Wien (พจนานุกรมประวัติศาสตร์เวียนนา - สำหรับข้อมูลเรื่องผ้าผูกดอกไม้และองค์จริง Ecce Homo)

Sagen.at: Die Sagen und Legenden der Stadt Wien (รวมตำนานเมืองเวียนนา)