"Stock im Eisen" ความลับในตู้กระจก

เวียนนา... นครหลวงแห่งเสียงดนตรีและสถาปัตยกรรมที่งดงามราวกับความฝัน

เมื่อเราเดินทอดน่องผ่านย่าน Graben และ Stephansplatz

สิ่งที่ปะทะสายตา คือความวิจิตรบรรจงของตึกรามบ้านช่อง

ยอดโดมของมหาวิหารที่เสียดแทงยอดเมฆ

และความหรูหราของร้านรวงแบรนด์เนมระดับโลกที่เรียงรายอวดโฉม

แต่ท่ามกลางความศิวิไลซ์ที่หมุนเปลี่ยนไปตามโลกทุนนิยม...

ที่หัวมุมตึก Palais Equitable อันโอ่อ่า

กลับมี "สิ่งแปลกปลอม" สิ่งหนึ่งยืนสงบนิ่งอยู่ในตู้กระจกใส

มันคือขอนไม้สีดำทะมึน เก่าคร่ำครึ และเต็มไปด้วยสนิมเขรอะ

บางส่วนถูกห่อหุ้มด้วยแม่กุญแจโบราณที่ไม่มีใครไขออก

และผิวที่เห็นขรุขระนั้น ไม่ใช่เปลือกไม้ตามธรรมชาติ

แต่มันคือ "หัวตะปู" หลายร้อยตัว ที่ถูกตอกทับถมกันชั้นแล้วชั้นเล่าจนแทบไม่เห็นเนื้อไม้ข้างใน 

หากมองผ่านๆ มันอาจดูเหมือนซากไม้ไร้ค่าที่ใครบางคนลืมทิ้งไว้

แต่สำหรับชาวเวียนนา... นี่คือ "Stock im Eisen" (The Staff in Iron)

พยานใบ้แห่งกาลเวลาที่ยืนหยัดเฝ้ามองเมืองนี้มานานกว่า 600 ปี

และภายใต้สนิมสีแดงชาดเหล่านั้น...

คือเรื่องราวของศรัทธา ความโลภ และพันธสัญญาปีศาจที่เล่าขานกันไม่จบสิ้น

ปฐมบท

"เมื่อรากไม้ชี้ฟ้า และศรัทธาฝังดิน"

ก่อนที่เราจะไปฟังเสียงกระซิบจากตำนาน ขอพาคุณย้อนเวลาด้วยแว่นขยายของวิทยาศาสตร์และประวัติศาสตร์กันสักนิด

หลายคนเข้าใจผิดว่า Stock im Eisen คือท่อนไม้โบราณที่ถูกขุดค้นพบใต้ดินแล้วนำมาตั้งโชว์

แต่ความจริงที่น่าขนลุกกว่านั้นคือ...

"มันยืนอยู่ตรงนี้มาตั้งแต่ต้น"

ผลการตรวจสอบอายุ (Carbon Dating) ยืนยันว่า นี่คือ ต้นสนสปรูซ (Spruce) ที่เคยหยั่งรากและมีลมหายใจอยู่ตรงจุดนี้จริงๆ

ตั้งแต่ราวปี ค.ศ. 1400 ยุคสมัยที่เวียนนายังเป็นเพียงเมืองป้อมปราการ และบริเวณนี้ยังเป็นชายป่าหรือทุ่งหญ้าโล่งกว้าง ก่อนที่เมืองจะขยายตัวจนโอบล้อมมันไว้อย่างทุกวันนี้

แต่ความลับระดับ Unseen ที่แม้แต่ไกด์บุ๊กหลายเล่มยังไม่เคยบอกคุณ ก็คือ...

"สิ่งที่คุณเห็นว่าเป็นกิ่งก้านสาขา... แท้จริงแล้วคือ 'รากไม้' ที่ถูกกลับหัว"

ใช่แล้วค่ะ... คุณอ่านไม่ผิด ชีวิตของต้นสนต้นนี้ช่างพิศวงนัก

ชีวิตแรก มันคือต้นสนสปรูซที่หยั่งรากเติบโตตามธรรมชาติ และที่น่าทึ่งคือ วิทยาศาสตร์ค้นพบร่องรอยว่า ตะปูตัวแรกๆ ถูกตอกลงไปตั้งแต่ตอนที่มันยังมีชีวิตอยู่ ราวกับว่ามันถูกเลือกให้แบกรับศรัทธา หรือความเจ็บปวด ของผู้คนมาตั้งแต่ยังมีลมหายใจ

แต่เมื่อมันยืนต้นตายลงหรือถูกตัดในช่วงปี ค.ศ. 1440 แทนที่มันจะผุพังไปตามกาลเวลา คนโบราณกลับมอบชีวิตที่สองให้ ด้วยการขุดถอนโคน แล้วจับร่างไร้วิญญาณของมัน "ปักหัวลงดิน" ให้ส่วนรากชี้ขึ้นฟ้า

นักประวัติศาสตร์สันนิษฐานว่า นี่คือธรรมเนียมความเชื่อโบราณ (Pagan) เพื่อใช้เป็นหมุดหมายเขตแดนศักดิ์สิทธิ์ หรือเป็น "สะดือเมือง" (Mythical Central Point) โดยที่การกลับหัวไม้นั้นเป็นสัญลักษณ์ของการตัดขาดจากอำนาจเดิม หรือการสร้างจุดเชื่อมต่อระหว่างโลกมนุษย์กับโลกวิญญาณ

และสิ่งที่รักษาสภาพรากไม้กลับหัวนี้ไว้ไม่ให้เน่าเปื่อยตลอดหกศตวรรษที่ผ่านมา กลับเป็นสิ่งเดียวกับที่ทิ่มแทงมัน... นั่นคือ "สนิมจากตะปูเหล็ก" ที่ทำปฏิกิริยากับยางไม้ จนเนื้อไม้แข็งแกร่งราวกับหินฟอสซิล

Nagelbaum: ตะปูแห่งความเจ็บปวดและคำอธิษฐาน

สิ่งนี้คือตัวอย่างของ "ต้นไม้ตอกตะปู" (Nagelbaum หรือ Nail Tree) ที่เก่าแก่ที่สุดในยุโรปที่ยังหลงเหลืออยู่

ซึ่งธรรมเนียมนี้แพร่หลายมากในภูมิภาคนี้มาตั้งแต่ก่อนยุคคริสเตียน

ในยุคกลาง เหล็กเป็นโลหะมีค่า และความเชื่อเรื่องการตอกตะปูใส่ต้นไม้เพื่อ "สะเดาะเคราะห์ หรือย้ายความเจ็บป่วย" ยังคงฝังรากลึก

ชาวบ้านเชื่อว่าหากปวดฟันหรือเจ็บป่วย การตอกตะปูลงในต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์ คือการฝากความเจ็บปวดทิ้งไว้ที่นั่น

นอกจากนั้นยังถือว่าเป็น"พิธีกรรมแห่งความอุดมสมบูรณ์" ใช้ทั้งป้องกัน และรักษาโรคภัยไข้เจ็บ

ต่อมา มันกลายเป็นธรรมเนียมของเหล่าช่างฝีมือพเนจร (Journeyman) ช่างตีเหล็กหนุ่มที่ออกเดินทางเก็บเกี่ยวประสบการณ์ทั่วทวีป

เมื่อเท้าแตะแผ่นดินเวียนนา พวกเขา ต้อง มาตอกตะปูลงที่นี่ เพื่อประกาศว่า "ข้ามาถึงแล้ว"

และเพื่อเป็นสิริมงคลว่าตะปู (เหล็ก) นี้จะคุ้มครองการเดินทางให้ปลอดภัย

ตะปูเหล็กในยุคนั้นมีค่ามาก การยอมสละตะปู 1 ตัว จึงหมายถึงการแลกเปลี่ยนที่เดิมพันด้วยศรัทธาอันแรงกล้า .

ดังนั้นตะปูที่เราเห็นจึงไม่ใช่แค่เศษเหล็ก...

แต่มันคือ "คำอธิษฐาน" ของใครบางคนเมื่อหลายร้อยปีก่อน ที่ถูกจารึกเก็บไว้ด้วยสนิมเหล็กชั่วนิรันดร์

"สะดือเมือง" และหมุดหมายแห่งศรัทธา

ทำไมต้องเป็นตรงนี้? ทำไมท่อนไม้ท่อนเดียวถึงมีความสำคัญนัก?

ย้อนกลับไปในบันทึกทางประวัติศาสตร์ปี 1533 มีหลักฐานระบุชัดเจนว่า ต้นไม้นี้เคยถูกยึดติดอยู่กับผนังบ้านหลังเก่าที่ตั้งอยู่ตรงทางแยกของถนน (ซึ่งเคยมีน้ำพุตั้งอยู่)

หรือปัจจุบันคือจุดตัดของถนน Rotenturmstrasse / Kärntner Strasse และ Singerstrasse / Graben นั่นเอง

นักประวัติศาสตร์จึงเชื่อกันว่า จุดที่ต้นไม้นี้ยืนต้นอยู่ คือ "จุดกึ่งกลางทางจิตวิญญาณ" (Mythical Central Point) หรือเรียกง่ายๆ ว่าเป็น "สะดือ" ของเมืองเวียนนาในยุคโบราณ

ด้วยเหตุนี้เอง เหล่าช่างฝีมือพเนจร และช่างตีเหล็กที่เดินทางผ่านไปมา จึงมาตอกตะปูลงบนต้นไม้นี้ เพื่อเป็นการฝากตัว ฝากดวงชะตา และขอพรให้การเดินทางปลอดภัย

มันไม่เคยถูกย้ายไปไหนนับร้อยๆ ปี...

ตะปูถูกตอกเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จากสิบเป็นร้อย จากร้อยเป็นพัน

ต่อเนื่องยาวนานมาจนถึงศตวรรษที่ 19 เลยทีเดียว

เมื่อบ้านเก่าจากไป... แต่จิตวิญญาณยังคงอยู่

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 1891 เมื่อความเจริญคืบคลานเข้ามา บ้านเก่าแก่หลังนั้นถูกรื้อทิ้งเพื่อเตรียมพื้นที่สร้างตึกหรูหราสไตล์ Palais ของบริษัทประกันภัยยักษ์ใหญ่ หรือก็คือตึก Palais Equitable ที่เราเห็นในปัจจุบัน

แต่ด้วยตำนานและความขลังที่สั่งสมมากว่า 5 ศตวรรษ... เจ้าของตึก "ไม่กล้า" ทิ้งไม้ชิ้นนี้ เขาจึงสั่งให้สถาปนิกออกแบบ "ซุ้ม" (Niche) พิเศษที่ทำจากกระจกและคาดด้วยแถบเหล็ก ฝังไว้ที่มุมตึกเพื่อเก็บรักษามันไว้ "ที่เดิมเป๊ะๆ"

Stock im Eisen จึงกลายเป็นแขกวีไอพีที่ได้บ้านใหม่ที่หรูหรากว่าเดิม เป็นการผสมผสานระหว่างความเชื่อยุคกลางกับสถาปัตยกรรมยุคใหม่ที่ลงตัวอย่างน่าประหลาด

ตำนานด้านมืด: "Martin Mux" กับแม่กุญแจปีศาจ

นอกจากเรื่องตะปูแล้ว... ไฮไลท์ที่ดึงดูดสายตาที่สุดคือ "แม่กุญแจเหล็กกล้า"

และถ้าถามชาวเวียนนาท้องถิ่น... ประวัติศาสตร์อาจดูจืดชืดไปสักนิด เมื่อเทียบกับตำนานปรัมปราที่เล่าขานกันมาปากต่อปาก

เรื่องราวของ แม่กุญแจปริศนา ที่รัดรอบลำต้น ซึ่งไม่มีใครไขออกได้จนถึงทุกวันนี้

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว มีช่างทำกุญแจฝึกหัดหนุ่มนามว่า Martin Mux มาร์ติน มุกซ์ เขาเป็นคนหนุ่มที่มีความทะเยอทะยานเปี่ยมล้น ฝันอยากจะเลื่อนขั้นเป็น ปรมาจารย์แห่งช่างกุญแจ (Master Locksmith) ผู้ยิ่งใหญ่ แต่ติดตรงที่ฝีมือของเขานั้นช่างธรรมดาเหลือเกิน

โจทย์ของการเลื่อนขั้นคือ “ต้องสร้างแม่กุญแจที่ซับซ้อนที่สุด ที่ไม่มีมนุษย์หน้าไหนไขมันออกได้”

มาร์ตินนั่งกุมขมับด้วยความสิ้นหวัง จนกระทั่งเงามืดสายหนึ่งพาดผ่าน...

ซาตาน ปรากฏกายขึ้นพร้อมข้อเสนอที่หอมหวาน

"ข้าจะมอบพรสวรรค์ให้เจ้าสร้างแม่กุญแจวิเศษได้... แลกกับวิญญาณของเจ้า"

และเงื่อนไขสำคัญอีกข้อคือ... "เจ้าจะต้องไม่ขาดการไปโบสถ์ฟังมิสซาในวันอาทิตย์ แม้แต่ครั้งเดียว"

ชายหนุ่มคิดว่าเรื่องแค่นี้ง่ายดายเหลือเกิน เขาจึงตอบตกลงทันที

และเขาก็ทำสำเร็จ... แม่กุญแจเหล็กกล้าที่เขาสร้างขึ้น กลายเป็นตำนานที่รัดรอบ Stock im Eisen ไว้ โดยมีเขาเพียงคนเดียวที่ถือดอกกุญแจไขมันได้ เขาได้เป็นปรมาจารย์ ร่ำรวย และมีชื่อเสียงโด่งดัง

ทว่า... เช้าวันอาทิตย์หนึ่ง มาร์ตินเพลิดเพลินกับการดื่มสังสรรค์กับเพื่อนฝูงในโรงเหล้าจนลืมดูเวลา ไวน์รสเลิศทำให้สติของเขาเลือนลาง จนกระทั่งเสียงระฆังจากมหาวิหารเซนต์สตีเฟนดังเตือนบอกเวลา

ชายหนุ่มหน้าถอดสี ทิ้งแก้วเหล้า แล้ววิ่งสุดชีวิตไปยังมหาวิหาร

เมื่อไปถึงหน้าประตูโบสถ์ เขาพบ "หญิงชราในชุดสีแดง" นั่งขวางทางอยู่

"ยายจ๋า พิธีมิสซาเริ่มหรือยัง?" เขาถามด้วยเสียงหอบเหนื่อย

หญิงชราเงยหน้าขึ้น แสยะยิ้มที่ดูน่าขนลุก ก่อนจะตอบด้วยน้ำเสียงเย็นยะเยือก

"สายไปแล้วพ่อหนุ่ม... พิธีจบไปนานแล้ว"

มาร์ตินเข่าทรุดลงกับพื้น สิ้นหวังที่ตนทำผิดสัญญา เขาเดินคอตกหันหลังกลับ ตั้งใจจะกลับไปย้อมใจที่โรงเหล้า

แต่หารู้ไม่ว่า... หญิงชราผู้นั้นคือปิศาจจำแลงที่แปลงกายมาล่อลวง

และความจริงแล้วพิธีในโบสถ์ยังไม่จบด้วยซ้ำ!

ทันทีที่เขาก้าวขาออกจากเขตศักดิ์สิทธิ์ พื้นดินก็แยกออก... ร่างที่แท้จริงของซาตานกระชากวิญญาณของเขาลงสู่นรกอเวจีทันที

ณ จุดที่ตั้งของ Stock im Eisen นั่นเอง

พร้อมกับ "ลูกกุญแจ" เพียงดอกเดียวที่ไขแม่กุญแจนั้นได้ ก็ได้หายสาบสูญไปพร้อมกับเขาตลอดกาล

นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมจนถึงปัจจุบัน ก็ยังไม่มีใครสามารถไขแม่กุญแจนี้ออกได้เลย

พิกัดการตามรอย:

• สถานที่: มุมตึก Palais Equitable (ตรงข้ามทางเข้าสถานีรถไฟใต้ดิน Stephansplatz ฝั่ง Graben และ Kärntner Straße)
• ช่วงเวลาแนะนำ: ช่วงหัวค่ำที่ไฟถนนเริ่มเปิด แสงสีส้มจะส่องกระทบตู้กระจกและเนื้อไม้ ให้บรรยากาศที่ขลังและถ่ายรูปสวยที่สุด